Sùi mào gà do virus HPV gây ra có khả năng lây nhiễm rất cao, ngay cả khi người bệnh chưa có dấu hiệu rõ ràng. Bài viết được tham vấn y khoa từ Bác sĩ Dương Kim Luận dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về thời điểm virus bắt đầu lây và cơ chế lây theo thời gian sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa, bảo vệ bản thân và bạn tình.
1. Thời gian lây nhiễm sùi mào gà?
Virus HPV – tác nhân gây ra sùi mào gà – có khả năng lây nhiễm rất cao, chủ yếu qua quan hệ tình dục thông qua tiếp xúc trực tiếp giữa da với da, da với niêm mạc. Việc lây nhiễm có thể xảy ra ngay từ lần quan hệ tình dục đầu tiên với người mang virus, kể cả khi người đó không có bất kỳ triệu chứng nào rõ ràng.
Trong thực tế, thời điểm dễ lây nhất là khi người mang virus đã có các tổn thương sùi mào gà rõ rệt như mụn cóc sinh dục, u nhú… do lúc này lượng virus ở bề mặt da hoặc niêm mạc vùng sinh dục đang rất cao. Khi tiếp xúc trực tiếp – đặc biệt qua quan hệ tình dục không bảo vệ – nguy cơ lây truyền là cực kỳ lớn.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là virus HPV vẫn có thể lây lan ngay cả khi không có biểu hiện bệnh lý. Trong nhiều trường hợp, người nhiễm không hề biết mình mang virus vì không có dấu hiệu hoặc tổn thương cụ thể, nhưng vẫn có thể truyền bệnh cho bạn tình. Điều này khiến việc kiểm soát lây nhiễm trở nên khó khăn hơn.
HPV không tồn tại lâu ngoài môi trường không khí hay trên bề mặt đồ vật, vì vậy đường lây nhiễm chính vẫn là tiếp xúc da kề da trong lúc quan hệ tình dục. Ngoài ra, người bệnh có thể mang virus trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, mà không phát hiện ra, khiến việc xác định thời điểm bị lây nhiễm trở nên mơ hồ và dễ nhầm lẫn.
Việc hiểu rõ cơ chế lây nhiễm theo thời gian giúp nâng cao ý thức phòng ngừa: không chỉ cần chú ý khi có triệu chứng, mà ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn bình thường, vẫn nên xét nghiệm định kỳ nếu có yếu tố nguy cơ – nhất là trong các mối quan hệ không an toàn.
2. Thời gian ủ bệnh của sùi mào gà
Sau khi virus HPV xâm nhập vào cơ thể, chúng sẽ ẩn trú sâu tại lớp đáy của tế bào niêm mạc. Trong giai đoạn này, virus chưa gây ra triệu chứng sùi mào gà ngay lập tức. Đây gọi là thời kỳ ủ bệnh. Thời gian ủ bệnh sùi mào gà thường kéo dài từ 2 đến 9 tháng.
Đặc biệt ở nữ giới, do vị trí các tổn thương khó quan sát, bệnh có thể phát triển ngầm mà không biểu hiện rõ ràng trong thời gian ủ bệnh. Trong suốt giai đoạn ủ bệnh, người bệnh thường không có bất kỳ triệu chứng nào, nhưng virus vẫn có thể lây lan cho người khác.
3. Các giai đoạn phát triển của bệnh sùi mào gà
Sau thời kỳ ủ bệnh, sùi mào gà sẽ tiến triển qua các giai đoạn biểu hiện triệu chứng rõ ràng hơn.
- Giai đoạn khởi phát: Đây là giai đoạn đầu tiên các nốt sùi bắt đầu xuất hiện. Các nốt sùi ban đầu thường nhỏ, có màu da hoặc hồng nhạt, hoặc sẫm màu hơn và rất khó nhận biết bằng mắt thường. Chúng có thể mọc đơn lẻ hoặc tập trung thành cụm nhỏ, có hình dáng giống súp lơ với bề mặt mềm hoặc gồ ghề. Ở giai đoạn này, các nốt sùi thường không gây đau đớn hay khó chịu.
- Giai đoạn phát triển: Nếu không được điều trị, các nốt sùi sẽ nhân lên nhanh chóng cả về kích thước và số lượng. Chúng có thể phát triển thành mảng lớn, giống hình súp lơ hay mào gà. Khi phát triển, các nốt sùi có thể gây ngứa ngáy, đau rát và làm gián đoạn sinh hoạt hàng ngày. Ở nữ giới, nốt sùi dễ chảy máu khi tiếp xúc.
- Giai đoạn biến chứng: Đây là giai đoạn nguy hiểm nếu bệnh không được kiểm soát. Các nốt sùi lớn có thể bị vỡ ra, gây chảy dịch, lở loét, sưng tấy. Điều này làm tăng nguy cơ viêm nhiễm. Về lâu dài, sùi mào gà, đặc biệt là do các chủng HPV nguy cơ cao (như HPV 16, 18), có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như ung thư cổ tử cung ở nữ giới và ung thư dương vật, ung thư hậu môn, ung thư lưỡi, ung thư vòm họng ở nam giới. Bệnh còn ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, gây khó chịu trong sinh hoạt.
- Giai đoạn tái phát: Ngay cả sau khi đã loại bỏ các tổn thương sùi mào gà trên bề mặt, virus HPV vẫn có thể ẩn trú ở sâu lớp đáy tế bào, khiến bệnh có nguy cơ tái phát. Tình trạng tái phát thường xảy ra nếu quá trình điều trị không triệt để, hệ miễn dịch của người bệnh yếu hoặc không thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm/tái nhiễm như quan hệ tình dục an toàn.
Bạn có thể xin tư vấn về các giai đoạn phát triển của sùi mào gà từ đội ngũ chuyên gia y tế hỗ trợ Cộng đồng HPV Việt Nam tại đây
4. Cách phòng ngừa lây nhiễm sùi mào gà
Phòng ngừa luôn là giải pháp tốt nhất để bảo vệ bản thân khỏi bệnh sùi mào gà. Cần tuân thủ các biện pháp sau:
- Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục để giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng bao cao su không thể bảo vệ hoàn toàn vì HPV có thể lây lan qua các vùng da không được che phủ. Nếu một trong hai người bị sùi mào gà, người còn lại cũng cần tham gia điều trị bằng cách sử dụng dung dịch vệ sinh chuyên sâu có công dụng ngăn ngừa điều kiện phát triển virus HPV, để ngăn chặn nguy cơ lây chéo HPV và hạn chế tái nhiễm sùi mào gà cho đối tác.
- Tránh quan hệ với nhiều đối tác: Quan hệ tình dục với nhiều người mà không biết rõ về tình trạng sức khỏe của họ là một trong những yếu tố chính làm tăng nguy cơ lây nhiễm HPV.
- Tiêm vắc xin phòng ngừa HPV: Vắc xin HPV giúp ngăn ngừa lây nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao, bao gồm cả những loại gây ra sùi mào gà và ung thư.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh lây qua đường tình dục và có biện pháp can thiệp kịp thời.
- Giữ gìn vệ sinh cá nhân: Vệ sinh bộ phận sinh dục trước và sau khi quan hệ tình dục là cách đơn giản nhưng hiệu quả để ngăn ngừa nhiễm trùng. Nên vệ sinh bằng dung dịch vệ sinh chuyên sâu có công dụng kháng virus HPV.
Ngoài ra,nếu có hệ miễn dịch yếu hoặc sử dụng chất kích thích (ma túy, rượu bia) cũng dễ bị nhiễm hơn.
Bạn có thể xin tư vấn về cách phòng ngừa lây nhiễm HPV từ đội ngũ chuyên gia y tế hỗ trợ Cộng đồng HPV Việt Nam tại đây
5. Phương pháp điều trị sùi mào gà
Phác đồ điều trị sùi mào gà theo hướng dẫn của Bộ Y tế là chủ yếu loại bỏ triệu chứng, tức là các nốt sùi mào gà. Phương pháp loại bỏ nốt sùi mào gà hiện có nhiều cách:
- Sử dụng thuốc: Ở giai đoạn đầu, bác sĩ thường chỉ định thuốc bôi hoặc uống để làm giảm các nốt sùi. Các loại thuốc như imiquimod, podophyllotoxin giúp tăng cường khả năng miễn dịch và loại bỏ nốt sùi. Tuy nhiên, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để tránh tác dụng phụ.
- Liệu pháp nitơ lỏng: Sử dụng nitơ lỏng để làm đông lạnh và phá hủy mô sùi mào gà. Phương pháp này phù hợp cho các nốt sùi nhỏ và chưa phát triển nhiều.
- Dao mổ điện: Sử dụng dòng điện cao tần để đốt cháy và loại bỏ các nốt sùi. Đây là phương pháp được áp dụng khi nốt sùi đã phát triển lớn.
- Laser: Phương pháp sử dụng chùm tia laser cường độ cao để phá hủy các mô sùi, thường được chỉ định cho các nốt sùi lớn và khó điều trị bằng các phương pháp khác.
- ALA-PDT: Đây là phương pháp tiên tiến nhất hiện nay, sử dụng ánh sáng huỳnh quang để tạo ra phản ứng oxy hóa tiêu diệt nốt sùi mà không gây tổn thương các mô xung quanh.
Tuy nhiên, tỉ lệ tái nhiễm sùi mào gà sau khi thực hiện các phương pháp can thiệp như trên vẫn rất cao, nguyên nhân có thể do mức độ can thiệp đến mụn sùi mào gà chưa đủ rộng, chưa đủ sâu, chưa chạm tới được lớp đáy của tế bào – nơi virus HPV ẩn trú và phát triển gây nên bệnh sùi mào gà.
Mới đây, Bệnh viện da liễu trung ương đã đưa ra phác đồ điều trị mới giúp việc chữa trị sùi mào gà hiệu quả hơn, triệt để hơn, bằng cách cho bệnh nhân tự sử dụng tại nhà lọ xịt tăng đào thải HPV và dung dịch vệ sinh chuyên sâu, để tăng hệ miễn dịch tại chỗ cho bệnh nhân, nhanh chóng làm lành vết thương, ngăn chặn sự phát triển của virus HPV, ngăn ngừa tái nhiễm sùi mào gà.
Quá trình điều trị khuyến nghị vợ/chồng hoặc bạn tình cũng cần tham gia điều trị bằng cách sử dụng các sản phẩm vệ sinh chuyên sâu để ngăn chặn tình trạng lây chéo virus HPV và tái nhiễm sùi mào gà.
Xem thêm: Theo báo Sức khỏe & Đời sống, cách giúp cơ thể đẩy nhanh khả năng tự đào thải HPV
6. Những hiểu lầm thường gặp về sùi mào gà
Chỉ quan hệ tình dục mới bị sùi mào gà
Đây là sai lầm phổ biến nhất. Mặc dù quan hệ tình dục là con đường lây chính, nhưng thực tế, virus HPV có thể lây lan qua tiếp xúc da – da với vùng tổn thương chứa virus, thậm chí khi không có quan hệ tình dục thâm nhập. Ngoài ra, việc dùng chung khăn tắm, đồ lót, dao cạo… với người nhiễm bệnh, hoặc lây từ mẹ sang con trong quá trình sinh thường cũng là những con đường lây hiếm gặp nhưng có thể xảy ra. Vì vậy, việc chủ quan “không quan hệ thì không bị bệnh” là hoàn toàn sai lầm.
Dùng bao cao su là đã đủ an toàn
Nhiều người tin rằng chỉ cần sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục là có thể phòng tránh tuyệt đối sùi mào gà. Tuy nhiên, điều này không đúng. Bao cao su chỉ giúp giảm nguy cơ lây nhiễm, chứ không bảo vệ hoàn toàn. Lý do là vì tổn thương sùi mào gà có thể xuất hiện ở vùng da không được bao cao su che phủ (như bìu, bẹn, mu), và virus HPV vẫn có thể lây qua tiếp xúc ngoài da. Do đó, việc sử dụng bao cao su là cần thiết, nhưng không nên chủ quan dựa vào đó để bỏ qua các biện pháp phòng ngừa khác.
Không có triệu chứng là không nhiễm bệnh
Một trong những đặc điểm nguy hiểm của sùi mào gà là bệnh có thể âm thầm tồn tại trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người mang virus HPV trong cơ thể mà không hề biết, vẫn có thể lây cho người khác trong khi bản thân chưa có biểu hiện bất thường. Đặc biệt ở nữ giới, tổn thương có thể nằm sâu trong âm đạo hoặc cổ tử cung, rất khó quan sát bằng mắt thường. Việc “im lặng” của bệnh khiến người bệnh chủ quan và bỏ lỡ giai đoạn điều trị sớm.
Điều trị khỏi là hết bệnh hoàn toàn
Một sai lầm nghiêm trọng khác là cho rằng sau khi điều trị khỏi tổn thương sùi mào gà thì virus đã được loại bỏ khỏi cơ thể. Thực tế, các phương pháp điều trị hiện nay chỉ giúp loại bỏ tổn thương ngoài da, không thể tiêu diệt hoàn toàn virus HPV. Virus vẫn có thể tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể và tái phát bất kỳ lúc nào khi sức đề kháng suy giảm. Vì vậy, sau điều trị, người bệnh cần tiếp tục theo dõi, tái khám định kỳ và nâng cao hệ miễn dịch để hạn chế tái phát.
Bạn có thể xin tư vấn về sùi mào gà từ đội ngũ chuyên gia y tế hỗ trợ Cộng đồng HPV Việt Nam tại đây
